De cultuur van Bali: offers, feesten, dans en ceremonies
Canang Sari
Het leven van een Balinees bestaat voor een groot deel uit offers uitbrengen. Het is dan ook niet weg te denken uit het dagelijks leven van een Balinees. Je ziet ze overal op Bali, op straat, onder de bomen, in auto’s, winkels, en bij heildigdommen. Een Canang Sari gemaakt van bananenblad gevuld met koekjes, rijst en soms zelfs geld, dienen niet alleen om de geesten en goden gunstig te stemmen, maar zien er ook uit als prachtige kortstondige kunstwerken. Een doorsnee huishouden besteedt minstens de helft van zijn inkomen aan diverse offers. Dit wordt gezien als blijk van vroomheid en dankbaarheid. Als er geen tijd is om ze zelf te maken of als er bewerkelijke vormen voor bijzondere ceremonies nodig zijn, mogen ze op de markt worden gekocht of bij een Tukang Banten (offerspecialist) worden besteld.
Religieuze feesten
Tempelfeesten zijn een uitstekende gelegenheid om Bali in al zijn ceremoniële pracht te bekijken. Muziek, vrouwen in traditionele kleding, die offers op hun hoofd dragen, dans, tempelrituelen, wierook, offers, eten of soms zelfs een illegaal hanengevecht, te midden van veel lawaai en bedrijvigheid!
De Balinezen kennen 2 kalenders. De maankalender Saka is in 78 n. Chr. begonnen en heeft 355 dagen. Om de drie jaar wordt een 13e maand toegevoegd. De Pawukon- of Wuku kalender kent een cyclus van 210 dagen met elkaar overlappende een – tot tiendaagse perioden, waarvan de overlappingen de Odalan (tempelfeesten) bepalen. Gezamenlijk bepalen deze twee kalenders het enorm ingewikkelde schema van heilige feesten die op Bali worden gevierd.
Volgens de Saka kalender eindigt het jaar in de 9e maanmaand met Pengrupukan (oudejaarsavond). Omdat het einde van een jaar gebaseerd is op de maancyclus, wisselt de datum elk jaar tussen midden maart en midden april. Op oudejaarsavond worden dieren geofferd om de boze geesten gunstig te stemmen. Met zonsondergang maken de Balinezen zoveel mogelijk lawaai door op potten, pannen en bamboestengels te slaan en voetzoekers en bamboekanonslagen af te steken om boze geesten te verjagen. Enorme monsters gemaakt van papier mache, Ogoh Ogoh (zie foto van 3 verschillende afbeeldingen), worden door een uitgelaten menigte op elke kruispunt verbrand.
Het nieuwe jaar begint met Nyepi (wat stil zijn betekent). Op deze dag blijft iedereen vanaf zonsondergang 24 uur in stilte binnen en ligt het leven op Bali plat. Ook het vliegveld, Ngurah Rai, van Bali gaat op slot. Het is het enige vliegveld ter wereld dat 1 x per jaar een dag lang buiten bedrijf is. Van toeristen wordt verwacht dat zij zich ingetogen gedragen. Je mag dan wel je hotelkamer uit maar zeer zeker niet de straat op en daar wordt ook streng op gecontroleerd. Op de dag voor en na Nyepi moet je er rekening mee houden dat restaurants en winkels gesloten zijn.
Galugan en Kuningan
Een van de belangrijkste Hindu feesten op Bali is de viering van Galungang. Galungang viert de terugkeer van de Balinese goden en voorouders naar Bali. Balinese families verwelkomen en vermaken de goden met gebeden, offers, en het houden van ceremonies, waarbij de innerlijke en uiterlijke energie op het eiland wordt gereinigd en weer in evenwicht wordt gebracht. Galungan duurt tien dagen, waarbij ook Barong dansen van tempel naar tempel in de verschillende dorpen worden gehouden. De echte oorsprong van het Galungan feest is nog steeds een mysterie, maar in principe symboliseert het feest de overwinning van het goede op het kwade.
Met de viering van Kuningan, tien dagen na de aanvang van Galungan, wordt Galungan afgesloten. Op deze dag herdenken de Balinese families de terugkeer van hun voorouders naar de hemel, na een verblijf van tien dagen op aarde. Zij bedanken de Goden voor hun genade aan de menselijke rassen. Ieder dorp in Bali viert Kuningan in grootse stijl, met bijzondere gerechten, speciale offers van gele rijst en kleurijke versieringen van de tempels.
De data van deze religieuze feesten in 2010 zijn:
- Dinsdag 16 maart Nyepi
- Dinsdag 12 mei Galungan
- Zaterdag 22 mei Kuningan
- Woensdag 8 december Galungan
- Zaterdag 18 december Kuningan
Barons dans
Barong en Rangda
Een bekende dans op Bali is de Barong dans. Het is een van de vele prachtige verhalen waarin Rangda, de verschrikkelijke koningin-weduwe, en de beschermgeest Barong, uitgebeeld door twee dansers, ten tonele verschijnen in een dramadans. Er zijn verschillende barong-kostuums, de meest gebruikelijke is de Barong Keket, een mythisch wezen met een rood gezicht, uitpuilende ogen, grote tanden, een gewei en een gouden hoofdtooi met spiegeltjes (zie foto).
Een van de vele verhalen verteld dat Rangda over de boze geesten heerst en kerkhoven afstroopt. Ze wordt gevreesd maar ook gerespecteerd omdat zij mensen tegen het kwaad kan beschermen. De confrontatie is meer dan alleen een strijd tussen goed en kwaad. Volgens de Balinezen kan de een niet zonder de ander bestaan. Geen van beide zal winnen noch verliezen. De spanning stijgt ten top wanneer de dansers van de Barong door de zwarte magie van Rangda betoverd worden, in trance raken en hun kris (lemmet) tegen hun eigen borst zetten.
Wanneer Barong verschijnt beschermt hij een ieder tegen letsel. Een priester brengt de bezetene weer tot leven door heilig water over hen heen te besprenkelen dat gemaakt is van Barongs krachtige baard van mensenhaar.
Elke voormiddag worden in Batubulan een klein plaatsje ten oosten van Denpasar maar liefst drie openluchtvoorstellingen van de Barong dans gegeven. Mocht u een voorstelling willen bijwonen dan kunt u contact opnemen met PoolvillasBali.
Kecak dans
De kecak dans is een onwelluidend ritmisch geluid gemaakt door 10 tal mannen met ontblote borst zittend in een cirkel. Met gestrekte armen en vingers, met in het midden een olielamp, zingen de mannen ritmisch en steeds herhalend Cak, ke-cak, ke-cak, ke-cak, ke-cak. Met deze geluiden en handgebaren vertellen ze een verhaal. De belangrijkste rollen worden vertolkt door prachtige gekostumeerde danseressen die in de cirkel komen staan. De kecak is vrijwel de enige dansvoorstelling op Bali zonder muzikale begeleiding. Wonderbaarlijk hoe alleen door het kecak geluid een prachtig verhaal ontstaat.
In Uluwatu kunt u op een prachtige locatie de Kecak dans bewonderen.
Crematie
Een crematie op Bali hoeft niet perse een trieste aangelegenheid te zijn. Wie bekend is met de Balinese cultuur en de aard van hun religie, weet dat een crematie gepaard gaat met lange, complexe en uitvoerige ceremonies, die zelfs feestelijke vormen kunnen aannemen. Hierbij worden de muzikale tonen van een gamelanorkest wayang – poppenspelen en sacrale dansen opgevoerd.
De voorbereiding en de eigenlijke ceremonie neemt dagen in beslag. Wanneer een Balinees overlijdt, worden meteen de voorbereidingen voor de crematie in gang gezet. Het hele dorp helpt bij de constructie van crematietorens en een sarcofaag. Deze wordt gehakt uit een volle boomstam in de vorm die past bij de kaste van de overledene. De sarcofaag wordt versierd met bladgoud, altaren, torens, verguld papier en spiegels. De loodzware sarcofaag, die rust op bamboeschragen, wordt door de sterkste mannen uit het dorp in een wild enthousiaste processie met uitzinnige kreten, in combinatie met heftig klinkende gamelanmuziek naar de dodentempel van het dorp gedragen. Op iedere hoek van de straat die ze passeren wordt wild aan de bamboeschragen gedraaid. Dit doen de Balinezen om te voorkomen dat de ziel van de overledene belet wordt terug te keren naar huis. Dit zou alleen maar onheil brengen voor de familie. Tenslotte wordt het lichaam overgegeven aan een alles verterend vuur. Een aantal dagen na de verbranding vinden er nog zuiveringsrituelen en offers plaats.
Een crematie is erg kostbaar. Families die de crematie niet kunnen betalen, zullen hun dierbare overledene eerst begraven. Maar dat is slechts tijdelijk. Soms zelfs jaren na het overlijden worden de overblijfselen van het lichaam opgegraven. Er wordt dan deelgenomen aan een massacrematie. De kosten van de massacrematie kunnen dan worden verspreid over meerdere families. Of het nu om een enkele crematie of een massacrematie gaat, de ceremonies worden even spectaculair en grandioos opgezet. Iedere Balinees moet het laatste grote overgangritueel ondergaan, alvorens zijn of haar ziel kan overgaan in een nieuw bestaan.
Als u in Bali een ceremonie wilt bijwonen is het goed om een paar eenvoudige regels in acht te nemen. Traditionele kleding zal in hoge mate bijdragen tot aanvaarding van uw aanwezigheid. Het meemaken van een spectaculaire en kleurrijke crematie op Bali is een zeer bijzondere belevenis.
Tanden vijlen
Pontong gigi
Een van de belangrijkste gebeurtenis voor een Balinees is het pontong gigi, Indonesische betekenis voor tanden vijlen. Volgens de Balinezen symboliseren de bovenste vier voortanden en hoektanden de zes vijanden van de ziel, te weten begeerte (kama), hebzucht (loba), woede (kroda), verslaving (mada), verwarring (moha) en afgunst (matsarya). Volgens de Balinezen worden het dierlijke en wilde neigingen van een persoon tijdens deze ceremonie vernietigd. Tanden vijlen markeert het afsluiten van het ouderlijk gezag, en vanwege de kosten wordt deze ceremonie vaak samen met een bruiloft gehouden.
De ceremonie wordt begeleidt door een Priester. Pontong gigi gaat altijd gepaard met opzwepende gamelanmuziek. Hierdoor raakt de priester licht in trance waarna hij de kleurrijke offers gemaakt door talloze vrouwen uit het dorp met heilig water en diverse mantra’s zal zegenen. Volgens traditie is iedere Balinees verplicht pontong gigi bij zijn kinderen te laten doen.
Pontong gigi is een familieaangelegenheid en is daarom alleen maar bij te wonen op uitnodiging.